Prevalence of non-communicable diseases risk factors and their determinants: Results from STEPS survey 2019, Nepal
Bihungum Bista, Meghnath Dhimal, Saroj Bhattarai, Tamanna Neupane, Yvonne Yiru Xu, Achyut Raj Pandey, Nick Townsend, Pradip Gyanwali, Anjani Kumar Jha
PLOS ONE · 2021 · DOI: 10.1371/journal.pone.0253605
देशहरू: Nepal
के अध्ययन गरियो
यो राष्ट्रिय प्रतिनिधिमूलक क्रस-सेक्सनल सर्वेक्षणले विश्व स्वास्थ्य संगठनको STEPwise गैरसरुवा रोग जोखिम कारक निगरानी विधि (STEPS उपकरण संस्करण ३.२) प्रयोग गरी १५–६९ वर्ष उमेरका नेपाली वयस्कहरूमा व्यवहारगत (धूम्रपान, मद्यपान, आहार, शारीरिक गतिविधि) र जैविक (अधिक तौल, उच्च रक्तचाप, उच्च रक्त सर्करा, उच्च कोलेस्ट्रोल) गैरसरुवा रोग जोखिम कारकहरूको वितरण र निर्धारकहरू मूल्याङ्कन गर्यो। डेटा फेब्रुअरीदेखि मे २०१९ सम्म आमनेसामने अन्तर्वार्ताबाट बहु-चरण क्लस्टर नमूना विधि प्रयोग गरी सङ्कलन गरिएको थियो: सबै ७ प्रदेशबाट प्रारम्भिक नमूना इकाइको रूपमा २५९ वडा (प्रत्येक प्रदेशबाट ३७) छानिए, प्रत्येक वडाबाट २५ घरपरिवार नमूना लिइए, र प्रत्येक घरपरिवारबाट एक वयस्क अनियमित रूपमा छानियो। योग्य ६,४७५ सहभागीमध्ये ५,५९३ जनाले सर्वेक्षण पूरा गरे (८६% प्रतिक्रिया दर)। विश्लेषणमा Stata १५ प्रयोग गरी सर्वेक्षण-भारित प्राक्कलन र प्रत्येक जोखिम कारकका लागि समायोजित प्रचलन अनुपात (APR) तथा धेरै जोखिम कारकहरूको संगठनका लागि समायोजित सापेक्षिक जोखिम अनुपात (ARR) गणना गर्न पोइसन रिग्रेसन प्रयोग गरियो, जसमा उमेर, लिङ्ग, शिक्षा, प्रदेश, पारिस्थितिक क्षेत्र, धन वर्ग र बसोबासजस्ता सामाजिक-जनसांख्यिकीय चरहरू समावेश थिए।
के पत्ता लाग्यो
लगभग सबै सहभागी (९७%, ९५% CI ९४.३–९८.०) मा फलफूल र तरकारीको अपर्याप्त सेवन पाइयो। हालको धूम्रपान १७% (९५% CI १५.२–१९.२) मा, हानिकारक मद्यपान ६.८% (९५% CI ५.५–८.४) मा, र शारीरिक निष्क्रियता ७.४% (९५% CI ५.७–१०.१) मा पाइयो। जैविक जोखिम कारकहरूमा, २४.३% (९५% CI २१.६–२७.२) अधिक तौल/मोटो थिए, २४.५% (९५% CI २२.४–२६.७) मा उच्च रक्तचाप, ५.८% (९५% CI ४.३–७.३) मा उच्च रक्त सर्करा, र ११% (९५% CI ९.६–१२.६) मा उच्च कुल कोलेस्ट्रोल पाइयो। औसतमा, प्रत्येक सहभागीमा २.०४ (९५% CI २.०२–२.०८) जोखिम कारक थिए। पुरुषहरूमा महिलाको तुलनामा धूम्रपानको समायोजित सम्भावना धेरै उच्च थियो (APR ४.४९, ९५% CI ३.७०–५.४६) र हानिकारक मद्यपानको पनि (APR ९.०९, ९५% CI ५.३८–१५.३५)। सबैभन्दा धनी वर्गका वयस्कहरूमा सबैभन्दा गरिब वर्गको तुलनामा धेरै जोखिम कारक जम्मा हुने सम्भावना उल्लेखनीय रूपमा बढी थियो (ARR १.१७, ९५% CI १.०७–१.२८), जबकि माध्यमिकभन्दा माथिको शिक्षा भएकाहरूमा जोखिम कारक कम थिए (ARR ०.८६, ९५% CI ०.७८–०.९५)। सन् २०१३ को STEPS सर्वेक्षणसँग तुलना गर्दा, हानिकारक मद्यपान झण्डै तीन गुणा बढेको (२.२% बाट ६.८%) र शारीरिक निष्क्रियता झण्डै दोब्बर भएको (लगभग ३% बाट ७.४%) देखियो।
नेपालको लागि यसको अर्थ
यी निष्कर्षहरूले नेपालले प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा तहमा विस्तार भइरहेको विश्व स्वास्थ्य संगठनको आवश्यक गैरसरुवा रोग हस्तक्षेप प्याकेज (PEN) कहाँ लगानी गर्ने र लगभग ९८ प्रकारका निःशुल्क अत्यावश्यक औषधि सूचीलाई कहाँ सुदृढ गर्ने भन्ने कुरालाई प्रत्यक्ष रूपमा निर्देशित गर्नुपर्छ। सुदूरपश्चिम (२६% धूम्रपान) र कर्णाली (२२% धूम्रपान) मा सबैभन्दा उच्च धूम्रपान बोझ छ, तर कर्णालीमा स्वीकृत चिकित्सक तथा परामर्शदाता पदहरूमध्ये ०% मात्र भरिएका छन् (२०२१) — त्यसैले त्यहाँ PEN-आधारित जाँच विस्तार गर्न रक्तचाप/रक्त सर्करा मापन र संक्षिप्त धूम्रपान-त्याग परामर्शको जिम्मेवारी चिकित्सकमा भर पर्नुको साटो नेपालका झण्डै ५०,४०० महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका (FCHV) लाई हस्तान्तरण गर्नुपर्छ। धनी र बढी सहरी जनसंख्या (बागमती, गण्डकी) मा जोखिम कारक संगठन सबैभन्दा बढी (सबैभन्दा धनी वर्गमा ARR १.१७) देखिँदा गरिब, कम शिक्षित, पहाडी क्षेत्रका जनसंख्यामा धूम्रपान बढी देखिने भएकाले, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको २०१४ को गैरसरुवा रोग रोकथाम तथा नियन्त्रणको बहुक्षेत्रीय कार्ययोजनाले एकल राष्ट्रिय दृष्टिकोणको साटो फरक-फरक प्रादेशिक लक्ष्यहरू तय गर्नुपर्छ — यसका लागि हालको संघीय संरचनामा प्रदेश स्वास्थ्य निर्देशनालय (अनुसूची ६) र स्थानीय सरकार (अनुसूची ८) ले पहिले नै राखेका स्वास्थ्य सेवा जिम्मेवारीहरूलाई यस सर्वेक्षणको प्रादेशिक आधारभूत तथ्याङ्कसँग मिलाउन सकिन्छ।
सन्दर्भीकरण
यो STEPS २०१९ सर्वेक्षण नेपालको गैरसरुवा रोग (NCD) रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि २०१४ को बहुक्षेत्रीय कार्ययोजना अनुगमन गर्न डिजाइन गरिएको थियो, र यसको प्रादेशिक तथ्याङ्कले जोखिम र क्षमताबीचको गम्भीर असमानता देखाउँछ: सुदूरपश्चिम (२६% हालको धूम्रपान) र कर्णाली (२२%) मा देशकै सबैभन्दा उच्च धूम्रपान बोझ छ, तर कर्णालीमा स्वीकृत चिकित्सक तथा परामर्शदाता पदहरूमध्ये ०% मात्र भरिएका छन्, जसले यस सर्वेक्षणले देखाएका गैरसरुवा रोगहरूको जाँच वा उपचार गर्न सबैभन्दा कम सक्षम प्रदेश बनाउँछ। नेपालमा गैरसरुवा रोगले पहिले नै ६६% मृत्युको कारण बनिरहेको र विश्व स्वास्थ्य संगठनको आवश्यक गैरसरुवा रोग हस्तक्षेप प्याकेज (PEN) प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा तहमा विस्तार भइरहेको सन्दर्भमा, यी विभाजित तथ्याङ्कहरूले PEN सेवा र लगभग ९८ प्रकारका निःशुल्क अत्यावश्यक औषधि सूची कहाँ प्राथमिकतामा राख्ने भन्ने कुरालाई प्रत्यक्ष रूपमा निर्देशित गर्नुपर्छ, न कि गैरसरुवा रोग सेवा सहरी तृतीयक अस्पतालहरूमा केन्द्रित रहिरहनुपर्छ।