मानसिक स्वास्थ्य
मानसिक स्वास्थ्य नेपालको सबैभन्दा उपेक्षित स्वास्थ्य प्राथमिकता मध्ये एक हो। प्रति १,००,००० जनसंख्यामा ०.५ भन्दा कम मनोचिकित्सक र गहिरो कलंकका कारण मानसिक विकारको उपचार अन्तर ९०% भन्दा बढी छ। प्रजनन उमेरका महिलामा आत्महत्या मृत्युको प्रमुख कारण हो, लागूपदार्थ प्रयोग सम्बन्धी विकार बढ्दै छन्, र विपद्-पछिको मनोसामाजिक आवश्यकता अधिकांश पूरा भइरहेको छैन। २०१७ को मानसिक स्वास्थ्य ऐनले कानूनी ढाँचा प्रदान गर्दछ, तर कार्यान्वयन ढिलो भएको छ। यस संग्रहले प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा मानसिक स्वास्थ्य एकीकरण, सामुदायिक मनोसामाजिक हस्तक्षेप, गैर-विशेषज्ञ प्रदायकहरूमा कार्य हस्तान्तरण, र न्यून स्रोत सेटिङका लागि स्केलेबल दृष्टिकोणहरूको प्रमाण जाँच गर्दछ।
मुख्य प्रश्नहरू
- ? न्यून स्रोत सेटिङमा प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा मानसिक स्वास्थ्य सेवाहरू कसरी प्रभावकारी रूपमा एकीकृत गर्न सकिन्छ?
- ? दक्षिण एसियामा आत्महत्या दर घटाउन कुन सामुदायिक हस्तक्षेपहरू प्रभावकारी छन्?
- ? मानसिक स्वास्थ्य उपचार अन्तर घटाउन गैर-विशेषज्ञ प्रदायकहरूमा कार्य हस्तान्तरण कसरी गर्न सकिन्छ?
- ? विपद्-पछि र द्वन्द्व प्रभावित जनसंख्याका लागि कुन मनोसामाजिक सहयोग मोडेलहरू प्रभावकारी छन्?
4 पत्रहरू
4 पत्रहरू
Readiness of health facilities to provide services related to non-communicable diseases in Nepal: evidence from nationally representative Nepal Health Facility Survey 2021
Bikram Adhikari, Achyut Raj Pandey, Bipul Lamichhane et al. · 2023 · BMJ Open
नेपालमा NCD (नसर्ने रोग) को बोझ अत्यन्त गम्भीर छ — NCD ले ७१.१% मृत्युको कारण बन्छ (GBD २०१९) र उच्च रक्तचाप वयस्कहरूमा २४.५% छ (STEPS २०१९) — तर स्वास्थ्य प्रणाली अझै त्रि-तहीय संघीय संरचनामा आधारित छ, जहाँ स्थानीय सरकार (संविधानको अनुसूची ८ अन्तर्गत) लाई करिब ३,७७८ स्वास्थ्य चौकी र १८७ PHCC सहित 'आधारभूत स्वास्थ्य तथा सरसफाइ' को जिम्मेवारी दिइएको छ, जुन अधिकांश नेपालीहरूको पहिलो सम्पर्क बिन्दु हो। स्थानीय तहले सञ्चालन गर्ने स्वास्थ्य संस्थाहरू संघीय/प्रादेशिक अस्पतालको तुलनामा CRD सेवाका लागि तयारीमा ९६% कम रहेको (AOR ०.०४) यस अध्ययनको निष्कर्षले, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय (MoHP) को WHO PEN प्याकेज र नसर्ने रोग बहुक्षेत्रीय कार्ययोजना (२०२१-२०२५) ठ्याक्कै यिनै परिधीय संस्थाहरूमा निर्भर रहेको बेला एक गम्भीर विकेन्द्रीकरण खाडल देखाउँछ।
Effectiveness of Group Problem Management Plus, a brief psychological intervention for adults affected by humanitarian disasters in Nepal: A cluster randomized controlled trial
Mark J. D. Jordans, Brandon A. Kohrt, Manaswi Sangraula et al. · 2021 · PLOS Medicine
नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य उपचार अन्तर ९०% भन्दा बढी छ, र प्रति १,००,००० जनसंख्यामा जम्मा करिब ०.१७–०.२२ मनोचिकित्सक मात्र छन् (धेरैजसो काठमाडौं वरिपरि केन्द्रित), अनि १९९६ को नीति र २०२० को रणनीति भए पनि हालसम्म मानसिक स्वास्थ्य ऐन नै बनेको छैन — यसैले गैर-विशेषज्ञहरूमार्फत कार्य हस्तान्तरण गरिने सेवा प्रदान मोडेल नै व्यवहारिक स्तरवृद्धिको मुख्य उपाय बन्छ। यो परीक्षण मोरङ जिल्लामा सञ्चालन गरिएको थियो, जुन आफैं १९९६–२००६ को गृहयुद्ध र बारम्बार बाढीबाट प्रभावित क्षेत्र हो, र यसले देखाउँछ कि पूर्व मानसिक स्वास्थ्य तालिम नभएका र उच्च माध्यमिक शिक्षा मात्र भएका सामुदायिक व्यक्तिहरूलाई करिब २० दिनको तालिम दिँदा मानसिक तनाव र डिप्रेसन उल्लेखनीय रूपमा घटाउने उपचार प्रदान गर्न सक्षम बनाउन सकिन्छ। यो प्रमाणले नेपालको रोकिएको mhGAP स्तरवृद्धि र विपद्-पछिको मनोसामाजिक प्रतिक्रियासँग प्रत्यक्ष सान्दर्भिकता राख्छ, जसमा २०१५ को गोरखा भूकम्पपछि झन्डै १९–२३% पीडितहरूमा देखिएको PTSD को अझै नसुल्झिएको भार समावेश छ।
Community-, facility-, and individual-level outcomes of a district mental healthcare plan in a low-resource setting in Nepal: A population-based evaluation
Mark J. D. Jordans, Nagendra P. Luitel, Brandon A. Kohrt et al. · 2019 · PLOS Medicine
नेपालमा हालसम्म कुनै मानसिक स्वास्थ्य ऐन लागू भएको छैन — केवल १९९६ को मानसिक स्वास्थ्य नीति र २०२० को रणनीति तथा कार्ययोजना मात्र छन् — र सामान्य मानसिक रोगहरूको उपचार अन्तर ९०% भन्दा बढी छ, जबकि मनोचिकित्सकहरू मुख्यतया काठमाडौं वरिपरि नै केन्द्रित छन् (राष्ट्रिय घनत्व प्रति एक लाखमा करिब ०.१७–०.२२)। ज्ञान-आधारले नेपालको मानसिक स्वास्थ्य प्रमाणलाई आधार दिने जिल्ला-स्तरीय mhGAP पाइलटका रूपमा पहिचान गरेको चितवन जिल्लामा सञ्चालित यो PRIME कार्यक्रम मूल्यांकन, प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा कार्य-बाँडफाँड (task-sharing) गरिएको मानसिक स्वास्थ्य सेवाको मुलुकभित्रकै सबैभन्दा विस्तृत वास्तविक-संसारको परीक्षण हो। सम्पर्क, पहिचान, उपचार सुरुवात, र नतिजा — गरी हेरचाह शृंखलाका चार चरणको यो मूल्यांकन mhGAP लाई राष्ट्रियस्तरमा विस्तार गर्ने स्वास्थ्य मन्त्रालय (MoHP) को रोकिएको महत्वाकांक्षासँग प्रत्यक्ष सान्दर्भिक छ, तर डिप्रेसन भएका ३४ मध्ये १ जना र मदिरा सेवन विकार (AUD) भएका २३ मध्ये १ जनाले मात्र समग्र प्रभावकारी सेवा पाएको यसको खोजले संस्था-स्तरको प्रगतिलाई मात्र नेपालको उपचार अन्तर पूरा भएको प्रमाण नठान्नू भन्ने गम्भीर सचेतना दिन्छ।
Suicide and deliberate self-harm among women in Nepal: a scoping review
Sarina Pradhan Kasaju, Anja Krumeich, Marc Van der Putten · 2021 · BMC Women's Health
नेपालमा राष्ट्रिय स्तरको आत्महत्या निगरानी प्रणाली छैन, र यस समीक्षाको प्रमुख स्रोत — सन् २००८/०९ को मातृ मृत्युदर तथा रुग्णता अध्ययन (MMMS) — ले नै स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका आत्महत्या सम्बन्धी तथ्याङ्क भरपर्दो नभएको पुष्टि गर्छ, जुन NHPL को नेपाल ज्ञान-आधारले पनि पुष्टि गर्दछ। प्रायः उद्धृत गरिने "प्रति एक लाखमा १६" भन्ने तथ्याङ्क एक सामान्य त्रुटिपूर्ण बुझाइ हो: यो समीक्षाले सन् २००८/०९ को MMMS मा प्रजनन उमेर समूहका महिलाहरूको १,४९६ मृत्युमध्ये करिब १६% मृत्यु आत्महत्याका कारण भएको उल्लेख गर्छ — यो मृत्युको अनुपात हो, जनसंख्या दर होइन; विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार नेपालको वास्तविक उमेर-समायोजित आत्महत्या दर प्रति एक लाखमा करिब ९.८ (सन् २०१९) हो। मनोचिकित्सकको संख्या प्रति एक लाखमा जम्मा ०.१७–०.२२ मात्र भएको, ९०% भन्दा बढी मानसिक स्वास्थ्य उपचार खाडल रहेको, र सन् २०२० को मानसिक स्वास्थ्य रणनीति भए पनि मानसिक स्वास्थ्य ऐन कहिल्यै पारित नभएको सन्दर्भमा, यस समीक्षाले पहिचान गरेका नजिकका कारकहरू — पति वा परिवारबाट हुने दुर्व्यवहार, वैवाहिक विवाद, आर्थिक तनाव — नेपालको सन् २०२६ को मानसिक स्वास्थ्य समायोजन प्राथमिकता (प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा mhGAP विस्तार) सँग प्रत्यक्ष सान्दर्भिक छन्।