Impact of Improved Biomass and Liquid Petroleum Gas Stoves on Birth Outcomes in Rural Nepal: Results of 2 Randomized Trials
Joanne Katz, James M. Tielsch, Subarna K. Khatry, Laxman Shrestha, Patrick Breysse, Scott L. Zeger, Naoko Kozuki, William Checkley, Steven C. LeClerq, Luke C. Mullany
Global Health: Science and Practice · 2020 · DOI: 10.9745/GHSP-D-20-00011
देशहरू: Nepal
के अध्ययन गरियो
दक्षिणी नेपालको तराई क्षेत्र, सर्लाही जिल्लामा दुई क्रमिक अनियमित नियन्त्रित परीक्षण (randomized trials) सञ्चालन गरियो, जुन भारतको बिहारसँग सीमा जोडिएको निम्न भूभाग हो र जहाँ परम्परागत खुला बल्ने बायोमास चुलोको प्रयोग लगभग विश्वव्यापी छ। परीक्षण १ (मार्च २०१० देखि अगस्ट २०१२) एक क्लस्टर-अनियमित स्टेप-वेज परीक्षण थियो, जसमा ५१ घरपरिवार-समूहले क्रमशः परम्परागत चुलोको सट्टा धुवाँ बाहिर निकाल्ने सुधारिएको २-बर्नर बायोमास चुलो (Envirofit G-3300) पाए; स्थापना अगाडि र पछि भान्साको PM2.5 र कार्बन मोनोअक्साइड मापन गरियो; जम्मा २,३७९ जीवित जन्मेका शिशुहरू सामेल थिए। परीक्षण २ (मार्च २०१३ देखि मार्च २०१४) घरपरिवार-स्तरमा अनियमित समानान्तर परीक्षण थियो, जसमा धुवाँ बाहिर निकाल्ने बायोमास चुलो (२७० जीवित जन्म) र एक वर्षको निःशुल्क ग्यास आपूर्तिसहितको एलपीजी चुलो (२७९ जीवित जन्म) बीच तुलना गरियो। नतिजाहरूमा औसत जन्म तौल, गर्भावधि, र जन्मको समयमा तौल कम (LBW), समय अगावै जन्म (३७ हप्ताभन्दा कम), र गर्भावधिको तुलनामा सानो (SGA) जन्मको दर समावेश थियो, जुन स्थानीय तालिम प्राप्त टोलीले जन्मेको ७२ घण्टाभित्र मापन गरे।
के पत्ता लाग्यो
दुवै परीक्षणले वायु प्रदूषणमा वास्तविक कमी भए पनि जन्म नतिजामा कुनै उल्लेखनीय सुरक्षात्मक प्रभाव फेला पारेनन्। परीक्षण १ मा, सुधारिएको बायोमास चुलोले भान्साको औसत PM2.5 लाई १,३८० माइक्रोग्राम/घनमिटरबाट ९३६ मा झार्यो (र CO लाई ११.० बाट ६.७ पीपीएममा), तर यो अझै पनि WHO को भित्री हावा मापदण्ड (२५ माइक्रोग्राम/घनमिटर) भन्दा ३७ गुणाभन्दा बढी नै थियो। गर्भावस्थाभर सुधारिएको चुलोसँग कुनै सम्पर्क नभएका र पूर्ण सम्पर्कमा रहेका शिशुहरूको तुलना गर्दा, अनुसन्धानकर्ताहरूले LBW मा जम्मा १६% गैर-उल्लेखनीय कमी र औसत जन्म तौलमा २३ ग्राम गैर-उल्लेखनीय वृद्धि मात्र भेट्टाए, र सम्पर्कको मध्यवर्ती तहअनुसार कुनै एकरूप प्रवृत्ति देखिएन। परीक्षण २ मा, घरपरिवारलाई एलपीजी (एक वर्षको निःशुल्क ग्याससहित) मा सारिंदा PM2.5 अझ घटेर ४४२ मा पुग्यो (धुवाँ बाहिर निकाल्ने बायोमासको ८८५ को तुलनामा, अझै WHO मापदण्डको १८ गुणा), र CO ५.५ बाट १.७ पीपीएममा झर्यो — तैपनि LBW एलपीजी समूहमा (३१%) बायोमास समूह (२३%) भन्दा संख्यात्मक रूपमा बढी नै थियो, समय अगावै जन्म उस्तै रह्यो (दुवैमा ४२%), र SGA पनि उस्तै (१७% बनाम १३%) रह्यो, र यी कुनै पनि भिन्नता तथ्याङ्कीय रूपमा उल्लेखनीय भएनन्। लेखकहरूले स्पष्ट निष्कर्ष निकाले कि कुनै पनि हस्तक्षेपले प्रतिकूल जन्म नतिजा घटाएन, र यसको कारण अपूर्ण पालना (परीक्षण २ का करिब ५०% घरपरिवारले साप्ताहिक रूपमा अध्ययन-बाहिरको चुलो प्रयोग गरेको जनाए, परीक्षण १ मा यो करिब १०% थियो) र उच्च वातावरणीय बाह्य वायु प्रदूषणलाई औंल्याए।
नेपालको लागि यसको अर्थ
यो परीक्षण नेपालको आफ्नै "स्वच्छ खाना पकाउने संक्रमण" को प्रमाण आधार हो, जुन स्वास्थ्य मन्त्रालयका २०२६ का सुधार प्राथमिकताहरूमा समावेश छ, र यसले एक गम्भीर, नीति-सान्दर्भिक शून्य नतिजा दिन्छ: नेपालका करिब ५४% घरपरिवारले अझै ठोस बायोमासबाट खाना पकाउँछन्, र घरायसी वायु प्रदूषण देशको करिब १५% जन्मको समयमा तौल कम (LBW) दर र COPD को बोझको प्रमुख कारक हो, जसले सँगै वायु प्रदूषणलाई नेपालको नम्बर एक मृत्युदर जोखिम कारक बनाउँछ। एलपीजी समूहमा समेत भान्साको PM2.5 WHO मापदण्डको १८ गुणा रहनुले — निरन्तर "स्टोभ स्ट्याकिङ" (पुरानो खुला चुलोको समानान्तर प्रयोग) र उच्च वातावरणीय बाह्य प्रदूषणका कारण — स्वास्थ्य मन्त्रालय (MoHP) र यसको "३५ बाई ३५" PM2.5 लक्ष्यका लागि प्रमुख पाठ यही देखाउँछ: सफा चुलो वा एलपीजी सिलिन्डर अनुदान वितरण मात्र जन्म नतिजा सुरक्षित गर्न पर्याप्त छैन। ठोस सिफारिस: MoHP वा दातृ-निकाय समर्थित कुनै पनि भावी स्वच्छ खाना पकाउने कार्यक्रम (एलपीजी अनुदान योजनासहित) ले चुलो वा इन्धन वितरण मात्र नभई घरायसी सम्पर्क अनुगमन र सक्रिय स्टोभ-स्ट्याकिङ न्यूनीकरण (जस्तै पुरानो चुलो पूर्ण रूपमा हटाइएको प्रमाणीकरण) का लागि पनि बजेट छुट्याउनुपर्छ — किनकि वितरित चुलो वा इन्धनको प्रकारले मात्र होइन, वास्तवमा हासिल भएको सम्पर्कको स्तरले नै स्वास्थ्य प्रभाव निर्धारण गर्छ।
सन्दर्भीकरण
विश्व बैंकको पछिल्लो मूल्यांकनले वायु प्रदूषणलाई नेपालको नम्बर एक मृत्युदर जोखिम कारक भनी पहिचान गरेको छ, र नेपालका करिब ५४% घरपरिवारले अझै पनि ठोस बायोमास इन्धनबाट खाना पकाउँछन् (एलपीजी प्रयोगकर्ता करिब ४४% मात्र) — जसले सर्लाही जिल्लाको यो परीक्षणलाई नेपालको आफ्नै स्वच्छ खाना पकाउने संक्रमण रणनीतिको प्रत्यक्ष प्रयोगात्मक जाँच बनाउँछ। धुवाँ बाहिर निकाल्ने सुधारिएको बायोमास चुलो वा एक वर्षभरिको निःशुल्क एलपीजी दुवैले जन्मको समयमा तौल कम (LBW), समय अगावै जन्म, वा गर्भावधिको तुलनामा सानो (SGA) जन्मलाई उल्लेखनीय रूपमा घटाउन नसक्नुले — किनभने हस्तक्षेप पछि पनि भान्साको PM2.5 विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को मापदण्डभन्दा १८ देखि ३७ गुणासम्म बढी नै रह्यो — स्वास्थ्य मन्त्रालयको "३५ बाई ३५" PM2.5 लक्ष्य र सुधारिएको चुलो मात्र वितरण गरी पुरानो चुलोको समानान्तर प्रयोग (स्टोभ स्ट्याकिङ) लाई सम्बोधन नगर्ने कार्यक्रमहरूका लागि नेपाल-विशिष्ट सावधानीको संकेत हो।